Gebruik je tegenpolen als kracht

Ivo Brughmans heb ik enkele jaren geleden ontmoet en ‘polariteiten’ vinden we beiden een heel boeiend thema. Ivo heeft er een prachtig boek over geschreven en samen geven we workshops over dit ontzettend actuele onderwerp. Ik publiceer dan ook heel graag een inleidende tekst over Ivo en zijn boek.

In zijn boek ‘de kunst van het paradoxale leven’ werkt filosoof en management consultant Ivo Brughmans een positief alternatief uit voor onze huidige manier van (samen)leven. Uitgangspunt is dat we moeten leren ons te verbinden met alle – meestal tegenstrijdige – deelaspecten van onszelf. Het soepel kunnen balanceren en schakelen tussen polen geeft ons niet alleen verdieping in ons persoonlijke leven en biedt een antwoord op de vraag naar een duurzamere levensstijl, maar maakt ons ook wendbaarder in een steeds sneller veranderende geglobaliseerde wereld. Ivo geeft diverse lezingen over de thema’s van zijn boek en begeleidt samen met Karen Van Heuckelom diverse workshops over hoe om te gaan met je polariteiten.  

Waarom krijgen we de slappe lach op momenten dat we bloedserieus moeten zijn? Waarom hebben we na een hele week vriendelijk en geduldig te zijn geweest, een grote behoefte om eens helemaal los te gaan? Waarom zijn we beheerste, vreedzame en evenwichtige mensen, maar toch (stiekem) gefascineerd door beelden van geweld en bloedstollende horror?

We zijn een vat vol tegenstrijdigheden. En dat is maar goed ook, want dat houdt ons in beweging en in evenwicht. Maar we hebben het vaak moeilijk om onze tegenstrijdige kanten te erkennen en ze een plaats te geven. Het is blijkbaar makkelijker om ons op slechts één dimensie te positioneren, onze identiteit daaraan vast te knopen en de tegenpool van ons af te duwen. We hebben het gevoel dat we moeten kiezen. We zijn energiek, positief ingesteld, druk bezig met (innerlijke) groei en dienstbaar naar anderen, en willen het tegendeel niet horen: lamlendig, zwartgallig, in complete lethargie of egocentrisch. Toch zijn we het allemaal. Door datgene wat we niet willen zijn van ons weg te duwen (“Zo ben ik niet!”), legt dit juist een onevenredig groot beslag op onze aandacht en energie en gaat het ‘vanuit de ondergrond’ ons denken en handelen domineren. In een preutse cultuur krijgt de meest onschuldige aanraking al gauw een erotische bijbetekenis.

Deze eenzijdige ‘of/of’’-manier van omgaan met polariteiten, bepaalt niet alleen ons persoonlijke leven. We gaan op eenzelfde manier om met de systemen waarvan we deel uitmaken: onze samenleving, onze economie, onze instellingen, onze organisaties en bedrijven. Zo het kleine, zo het grote. We zeggen voluit ‘ja’ tegen moderniteit en ‘nee’ tegen traditie, ‘ja’ tegen vrijheid, ‘nee’ tegen beperkingen, ‘ja’ tegen (economische) groei, ‘nee’ tegen stilstand en krimp, … Of we kiezen als kritische burger juist resoluut voor de tegenovergestelde waarde: ‘slow’ i.p.v. ‘fast’, ‘kleinschalig’ i.p.v. ‘grootschalig’, ‘spiritueel’ in plaats van ‘materialistisch’. Maar in feite gaat het daarbij precies om dezelfde eenzijdige manier om met tegenpolen om te gaan.

Deze eenzijdige benadering van tegenpolen ligt aan de basis van belangrijke problemen van onze tijd. Iedereen herkent het patroon van pendelen tussen de extremen met alle ontwrichtende gevolgen die dit met zich meebrengt. Het opheffen van een dictatuur leidt niet tot democratie, maar juist tot chaos en anarchie. Een periode van steile economische groei wordt opgevolgd door een periode van diepe economische recessie. We maken ons los van een traditionele samenleving – waar het leven van wieg tot graf al helemaal was uitgestippeld – en komen terecht in een quasi onbeperkt keuzeaanbod waarbij keuzestress en de druk van de eigen verantwoordelijkheid de nieuwe problemen zijn. Kortom, we zijn op sommige vlakken het evenwicht helemaal kwijt.

Tegelijkertijd zijn we er ook op vooruit gegaan en leven we in een tijd waar er wel degelijk plaats is voor diversiteit en een gelijkwaardige benadering van tegenpolen. ‘Hoge cultuur’ samen met ‘lage cultuur’, de frituur en het sterrenrestaurant, hoofddoeken en minirokjes. Maar al te vaak worden deze tegenpolen nog strak van elkaar gescheiden en ontbreekt het aan integratie. We nemen overdag de lift en gaan ’s avonds steppen in de fitness. We werken een heel jaar zo hard en lopen onszelf voorbij om dan pas op een welverdiende verre reis helemaal onszelf te kunnen zijn. Dit leidt vaak tot een vervreemdende en weinig duurzame manier van leven, met een hoog gehalte aan overcompensatie.

Het wordt dringend tijd dat we op een meer vloeiende, inclusieve en geïntegreerde manier met onze tegenpolen omgaan. Dat we bijvoorbeeld zowel de mannelijke als de vrouwelijke aspecten in onszelf een plaats kunnen geven en daar naargelang de situatie soepel tussen kunnen schakelen. Dat we tegenpolen dichter bij elkaar brengen en in elkaar vervlechten: spelend presteren, dienend leiderschap, alledaagse magie, empathische rationaliteit, wilde natuur in de stad, het grootse beleven in het allerkleinste…

Dit zal ons eerst en vooral in staat stellen om voluit te kunnen leven, waarbij alle delen van onszelf een plaats krijgen en we ons niet hoeven te schamen over onze zogezegde ‘duistere’ kantjes.

Het leidt ook tot verdieping omdat -als we tegenpolen dichter bij elkaar brengen- we verplicht worden om los te komen van de concrete verschijningsvormen en we naar manieren moeten zoeken om ogenschijnlijk tegengestelde waarden in elkaar te vlechten. Het stimuleert ons om contact te maken met een dieper niveau in onszelf dat, als neutrale observator, steeds in staat is om zich los te maken van deze of gene polariteit en ervoor zorgt dat we niet de speelbal worden van onze tegenpolen. Het zal ons tenslotte ook in staat stellen om op een meer duurzame manier sturing te geven aan onze grotere systemen. Alvorens de wereld te verbeteren, moet echter de verandering eerst bij onszelf starten en dienen we ons scherp bewust te zijn van onze eigen eenzijdigheden. Voelen we ons niet moreel superieur aan mensen die zich beter voelen dan buitenlanders, en doen we hierdoor in feite niet precies hetzelfde?

Maar hoe pakken we dit aan? In ‘De kunst van het paradoxale leven’ wordt een systematiek uitgewerkt hoe dit in de praktijk te brengen, met praktische tips en oefeningen. Van het ontdekken van wat we dachten niet te hebben, over het accepteren van wat we hebben weggedrukt, tot het voluit durven gaan in de extremen, tot het alchemistisch proces van het bij elkaar brengen van tegenpolen zodat er iets volledig nieuws kan ontstaan. We denken vaak dat we allerlei externe prikkels en hulpmiddelen nodig hebben om de tegenpolen die in ons schuilen te ervaren. We voelen ons pas echt vrouw met dat sexy jurkje en die hoge hakken of we voelen ons pas op en top man als we op die grommende Harley zitten. Maar we kunnen ook rechtstreeks contact maken met de polariteiten in onszelf. In het boek krijg je een instrumentarium aangereikt om je paradoxale binnenwereld en je tegenstrijdige energieën te exploreren.

Ivo Brughmans, ‘De kunst van het paradoxale leven, Lannoo, 2013, 303 p., € 19,95 www.dekunstvanhetparadoxaleleven.com 

Paradoxaal leven in de praktijk

Is je interesse gewekt? Laat het me even weten zodat Ivo en ik je kunnen uitnodigen op een van de reeds geplande lezingen in het najaar. In een lezing gaat Ivo verder in op wat het betekent om op deze manier in het leven te staan, met de implicaties voor geluk, spiritualiteit, duurzaamheid en de balans tussen werken en leven. Het blijft niet bij een monoloog, want via een creatieve dialoogvorm gaan de deelnemers ook met elkaar aan de slag met enkele maatschappelijke en/of persoonlijke thema’s.